🌞 Raşitizm (Rikets)

Raşitizm, çocuklarda kemiklerin yeterince mineralize olamaması sonucu gelişen bir kemik hastalığıdır. En sık nedeni D vitamini eksikliğidir ve büyüme çağında görülür. Erişkinlerdeki karşılığı osteomalazi olarak adlandırılır.

Riketsin temel nedeni:
👉 Kalsiyum (Ca) veya Fosfor (P) eksikliği
👉 Bu eksikliklerin en sık sebebi D vitamini eksikliği

​

🧒 Raşitizm Nedir?

Kemikler;

• Protein yapısındaki bir ortama ***

• Kalsiyum ve fosfordan oluşan mineral (kristal) yapının çökmesi
  sayesinde oluşur ve güçlenir.

D vitamini eksikliği veya kalsiyum–fosfor dengesini bozan hastalıklar nedeniyle kemikler yeterince mineralleşemez. Bu durum büyümekte olan çocuklarda raşitizme, büyümesini tamamlamış kişilerde ise osteomalaziye yol açar.

*** Not: Protein (kollajen doku) yapısındaki bozukluklar kemik erimesinin bir başka türü, osteogenezis imperfekta yapar.

​

👶 Hangi yaşlarda görülür?

• En sık 4 ay – 2 yaş arasında (büyümenin en hızlı olduğu dönem)

• Prematüre bebeklerde daha erken

• D vitamini eksikliği olan annelerin bebeklerinde ilk 3 ayda (doğuştan raşitizm)

• Ergenlerde boy atma zamanı

​

🔍 Raşitizmin En Sık Nedenleri

☀️ 1. D Vitamini Eksikliği (Nutrisyonel Raşitizm)

Çocuklarda en sık görülen raşitizm türüdür.

• Yetersiz güneş ışığı

• D vitamini takviyesinin yapılmaması

• D vitamini eksik anneler

• Beslenme bozuklukları

• D vitamini metabolizmasında bozukluklar 

🥛 2. Kalsiyum Eksikliği

• Anne sütü dışında düşük kalsiyumlu diyet

• Prematüre bebekler

• Bağırsaktan emilim bozuklukları (malabsorpsiyon)

⚗️ 3. Fosfor Eksikliği

• Prematüre bebeklerde yetersiz alım

• Alüminyum içeren antiasit ilaçlar

• Böbreklerden aşırı fosfor kaybı:

  • Hipofosfatemik rikets (X’e bağlı ve diğer tipler)

  • Tümöre bağlı rikets

  • Fanconi sendromu

  • Renal tubüler asidoz

​

🧭 Raşitizm Belirtileri

      (Yaşa Göre Değişebilir)

👶 Kafa – Diş – Yüz Bulguları

• Kraniotabes (yumuşak kafa kemikleri)

• Geniş ve geç kapanan bıngıldak (fontanel)

• Frontal bossing (alında kabarıklık)

• Diş çıkmasında gecikme, sık çürük

     Göğüs ve Sırt

• Raşitik tespih: kaburga-kıkırdak birleşimlerinde boncuklanma

• Harrison oluğu

• Güvercin göğsü (pektus karinatum)

• Sık solunum yolu enfeksiyonu

🦵 Kollar ve Bacaklar

• Bileklerde belirgin genişleme

• O-bacak (genu varum)

• X-bacak (genu valgum)

• Kas zayıflığı, geç yürüme

• Yeşil ağaç kırıkları

⚡ Metabolik Bulgular

• Hipokalsemi:

  • El–yüz kasılmaları (tetani)

  • Titreme

  • Nefes tıkanması (laringospazm)

• Hipofosfatemi:

  • Kas güçsüzlüğü

​

🧪 Tanı Nasıl Konur?

🩸 Kan Testleri

• Kalsiyum → normal veya düşük

• Fosfor → düşük

• Alkalen fosfataz (ALP) → yüksek

• Parathormon (PTH)

• 25(OH)D → Nutrisyonel raşitizmde düşük

D vitamini eksikliğinde PTH yükselir, fosfor düşer, ALP yükselir.
Hipofosfatemik riketsde Ca ve PTH normaldir.

​

🖼️ Radyolojik Tanı

En uygun bölgeler: el bileği ve diz grafileri

• Metafizlerde genişleme

• “Şampanya kadehi” görünümü

• Fırça ucu görünümü

• Patolojik kırıklar

• Kaburga uçlarında genişleme

• Akciğer grafisinde raşitik pnömopati

​​

​

​

​

​​​​​​​​​​​

​

💊 Tedavi

⚡ 1. Yüksek doz (Stoss) tedavi

• 100.000 – 300.000 IU D vitamini

• Ağızdan veya kas içine, tek doz

• Uyum açısından kolay ve etkilidir

🌱 2. Günlük tedavi

• 2000–5000 IU/gün

• 4–6 hafta boyunca D3 vitamini

Gerekirse:

• Kalsiyum desteği

• Fosfat desteği (hipofosfatemik riketslerde)

​

🍼 D Vitamini Koruyucu (Profilaksi)

Çocuklar için günlük önerilen D vitamini miktarı 400 IU’dur.

• Anne sütü alan tüm bebeklere: 400 IU/gün, doğumdan itibaren 1 yaşa kadar

• Prematürelerde: 800 IU/gün

• 1 yaş sonrası: 400–600 IU/gün

• Güneş ışığı yetersiz olan çocuklarda daha yüksek doz gerekebilir

• Formül mamalar genellikle yeterli D vitamini içerir

​

⭐ Ailelere Öneriler

• Çocuğunuzun günlük D vitamini desteğini aksatmayın

• Her gün güvenli güneşlenme süresi yaratın

• Bebeğinize kalsiyumdan zengin gıdalar teklif edin

• Bacak eğriliklerini hafife almayın, erken tanı önemlidir

• Nefes darlığı, kasılma, geç yürüme gibi bulguları mutlaka hekime bildirin

​

❓ Raşitizm Hakkında Sık Sorulan Sorular

❓ Raşitizm nasıl anlaşılır?

Raşitizmde bacak eğriliği, bileklerde genişleme, geç yürüme, kas güçsüzlüğü ve kafa kemiklerinde yumuşama gibi bulgular görülebilir. Bazı çocuklarda diş çıkmasında gecikme, göğüs kafesi şekil bozuklukları veya sık solunum yolu enfeksiyonları da eşlik edebilir.

​

❓ Raşitizm en sık hangi yaşta görülür?

Raşitizm en sık 4 ay–2 yaş arasında, büyümenin hızlı olduğu dönemde görülür. Prematüre bebeklerde daha erken, ergenlerde ise hızlı boy uzaması döneminde ortaya çıkabilir.

​

❓ Raşitizmin en sık nedeni nedir?

Çocuklarda raşitizmin en sık nedeni D vitamini eksikliğidir. Yetersiz güneş ışığı, D vitamini desteğinin düzenli verilmemesi, annenin D vitamini eksikliği veya beslenme sorunları riski artırabilir.

​

❓ Raşitizm tedavi edilebilir mi?

Evet. Raşitizm erken tanınırsa uygun D vitamini, kalsiyum veya fosfor tedavisi ile çoğu çocukta düzelebilir. Ancak tedavi gecikirse bacak eğriliği ve kemik şekil bozuklukları kalıcı hale gelebilir.